Ο Πάνος Τότσικας μας μιλάει για το νέο βιβλίο του «Εδώ κάποτε...συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης» ( Α' μέρος)

Ο συγγραφέας μας μιλάει για το βιβλίο του που κυκλοφόρησε πρόσφατα, αλλά και για την γενικότερη συμβολή του στην Ηλιούπολη.

..κ. Τότσικα, πρίν μας μας μιλήσετε για το νέο βιβλίο σας «Εδώ κάποτε... συμβολή στην ιστορία της Ηλιούπολης» θα θέλαμε να μας δώσετε μία εικόνα για εσάς τον ίδιο και τις δραστηριότητές σας γενικά. Κατ' αρχήν από πότε ζείτε στην Ηλιούπολη;

Στην Ηλιούπολη ζώ από το 1953. Ήρθα όταν ήμουν επτά χρονών και έχω κάνει εδώ την στοιχειώδη και μέση εκπαίδευση -μάλλον όχι ολόκληρη τη μέση, και έζησα όλα αυτά τα χρόνια και συνεχίζω να ζώ στην Ηλιούπολη, εκτός από μια μικρή περίοδο κατά την διάρκεια της δικτατορίας όπου για λόγους αυτονόητους αναγκάστηκα να φύγω από το σπίτι μου και βρέθηκα να ζώ αλλού και μάλιστα ένα διάστημα στο εξωτερικό, στο Παρίσι, όπου έκανα και κάποιες σπουδές εκεί, Αρχιτεκτονικής.

Με την ιστορία της Ηλιούπολης από πότε ασχολείστε;

¶ρχισα να ασχολούμαι από τα μέσα της 10ετίας του 80 -συνεργαζόμουν τότε με μία τοπική εφημερίδα, την «Αλήθεια», που πιστεύω οτι ήταν από τα πιό αξιόλογα έντυπα που κυκλοφορούσανε τότε, αλλά και μέχρι σήμερα δεν κυκλοφόρησε στην Ηλιούπολη τόσο αξιόλογο έντυπο.
Από τότε λοιπόν ως συνεργάτης της εφημερίδας «Αλήθεια» -τότε διευθυντής ήταν ο κ Ζαχαρίας Δρόσος, ένας εξαιρετικός άνθρωπος, αρχισα να ασχολούμαι με την ιστορία της Ηλιούπολης, να μαζεύω υλικά, ντοκουμέντα κλπ και γύρω στο 1985 φτιάξαμε μαζί με άλλους συναδέλφους αρχιτέκτονες μια ομάδα δημοτική, πολυφωνική, ανεξάρτητη, που θέλησε ν' ασχοληθεί με τα ζητήματα του Δήμου.

Επιχειρήσαμε τότε να συνεργαστούμε με την τότε δημοτική αρχή του κ. Κιντή, δεν υπήρξε ενδιαφέρον απο την άλλη πλευρά, και έτσι το 1985 προχωρήσαμε και πραγματοποιήσαμε μιά εκδήλωση -την πρώτη εκδήλωση που έγινε με αφορμή τα 60 χρόνια από την δημιουργία της Ηλιούπολης, η οποία ως γνωστόν επισήμως δημιουργήθηκε το 1925.
Έτσι λοιπόν μπορώ να πω οτι απο τότε, το 1985, όπου είχα συγκεντρώσει ένα υλικό και το είχα επεξεργαστεί αρχικά, άρχισα να μαζεύω υλικό και να ασχολούμαι με την ιστορία της Ηλιούπολης.
Το βιβλίο αυτό, το «Εδώ κάποτε.. », κυκλοφόρησε 20 χρόνια αργότερα με επιπλέον υλικό από αυτό που είχε συγκεντρωθεί τότε, το 1985, με προσθήκη καινούργιων στοιχείων τα οποία πραγματικά νομίζω οτι έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και κυρίως δεν έχουν δημοσιευτεί ποτέ μέχρι σήμερα σε άλλα έντυπα και περιοδικά.

Σε ποιούς φορείς δραστηριοποιείστε και από πότε ασχολείστε με τα κοινά της Ηλιούπολης;

Με τα κοινά της Ηλιούπολης ασχολούμαι από πολύ νέος, από τότε που τελείωσα την δευτεροβάθμια εκπαίδευση, από το 1966, κυρίως όμως μετά την δικτατορία ασχολήθηκα με διάφορους συλλογικούς φορείς που υπήρξαν τότε στη Ηλιούπολη, με συλλογικότητες νέων, με πολιτιστικά σχήματα, με σχήματα τα οποία κυρίως προσανατολίζονται στην προστασία του περιβάλλοντος και τελευταία συμετέχω και στηρίζω το Κέντρο Κοινωνικής Παρέμβασης Ηλιούπολης, που δημιουργήθηκε το φθινόπωρο του 2004.
Νομίζω οτι έχει ιδαίτερη σημασία να πούμε οτι πέρα από τα επίσημα -σε εισαγωγικά σχήματα, τις επίσημες δημοτικές παρατάξεις που συμμετέχουν στο δημοτικό συμβούλιο κλπ, υπάρχει ένα αρχιπέλαγος, μια γκάμα δραστηριοτήτων όλα αυτά τα χρόνια από το 1974 και μετά οι οποίες είναι αυτόνομες, ανεξάρτητες, δεν ελέγχονται τελικά από το επίσημο κατεστημένο των κομμάτων είτε της Δημοτικής Αρχής και θεωρώ οτι έχει ιδιαίτερη σημασία να εξετάσει κανείς κάποια στιγμή την παρουσία τους, την παρέμβασή τους, την διαδρομή τους γιατί κατά τη γνώμη μου έχουν προσφέρει αρκετά πράγματα σ' αυτό που λέμε διαμόρφωση της σημερινής πραγματικότητας στο Δήμο μας. Δηλαδή πέρα από την "επίσημη' ιστορία που γράφεται από τους δημάρχους από τις δημοτικές παρατάξεις, από τα κόμματα κλπ, υπάρχει μια υπόγεια,παράλληλη, ανεπίσημη ιστορία, η οποία συνήθως δεν αναδεικνύεται.
Αυτό το κομμάτι και αυτόν τον κόσμο θέλησα περισσότερο να εκφράσω μέσα από το βιβλίο που έγραψα για την ιστορία της Ηλιούπολης θεωρώντας οτι πραγματικά είναι μια συμβολή να μιλάει κανείς γι αυτούς τους ανθρώπους οι οποίοι έχουν δώσει πάρα πολλά πράγματα από τη ζωή τους, από τον χρόνο τους, έχουν αγωνιστεί, έχουν στερηθεί πάρα πολλές χαρές για το δημόσιο συμφέρον και νομίζω οτι πρέπει να αναδείξουμε αυτά τα ζητήματα.

Το βιβλίο σας περιλαμβάνει τρείς βασικές ενότητες. Η πρώτη αναφέρεται στους αρχαίους-κλασσικούς -ελληνιστικούς χρόνους. Θα θέλαμε να μας πείτε για τα θέματα που αναπτύσσετε στην ενότητα αυτή.

Η πρώτη ενότητα αναφέρεται στην αρχαία ιστορία της Ηλιούπολης. Οι περισσότεροι Ηλιουπολίτες αγνοούσαν μέχρι τώρα οτι η Ηλιούπολη έχει αρχαία ιστορία. Στην Ηλιούπολη έχουν βρεθεί Μυκηναΐκοί τάφοι της περιόδου του 1100 π.Χ στην περιοχή του Υμηττού, από τους οποίους βέβαια έχουν κλαπεί τα πάντα - ότι υπήρχε μέσα. Κάποια απ αυτά τα ευρήματα έχουν βρεθεί σε ξένα μουσεία, π.χ στο μουσείο της Οξφόρδης στην Αγγλία, υπάρχει κεραμικό αυτής της περιόδου. Υπάρχουν αρκετά ευρήματα στην Ηλιούπολη από την κλασσική περίοδο, από το 500 - 400 π.Χ τα οποία καταγράφονται στο βιβλίο και προέρχονται από αρχαιολογικές πηγές, από αρχαιολόγους που έχουν εξετάσει αυτά τα ευρήματα και τα έχουν καταγράψει. Επίσης ένα κομμάτι από την αρχαία περίοδο όπου δεν ήταν καθόλου γνωστό είναι αυτό που αναφέρεται στους ελληνιστικούς χρόνους, όπου στην περιοχή της Ηλιούπολης είχαμε την στρατοπέδευση των στρατευμάτων του Πτολεμαίου του Β'. Είναι μια ενδιαφέρουσα ιστορία η οποία είναι ελάχιστα γνωστή, σχεδόν καθόλου γνωστή στην Ηλιούπολη, άν και υπάρχει μια βιβλιογραφία από το 1954. Κάποια αρχαιολόγος, η κ. Βαρούχα Χριστοδοπούλου έχει αναφερθεί σ' αυτή την ιστορία αλλά δυστυχώς δεν υπήρχε μέχρι τώρα καμμία δημοσιότητα για το θέμα αυτό.

Αυτό που μπορούμε να πούμε είναι οτι στο χώρο που σήμερα βρίσκεται η Ηλιούπολη, υπήρξε από τα πολύ παλιά χρόνια μιά ανθρώπινη παρουσία, υπήρξε ένας ανοιχτός και ανοχύρωτος οικισμός, χωρίς τείχη. Όλες οι πληροφορίες που έχουμε μέχρι τώρα μας οδηγούν στο συμπέρασμα οτι αυτός ο ανοχύρωτος οικισμός υπήρξε και ήταν στην περιοχή του σημερινού Αγίου Νικολάου.
Εκεί ήταν μια επίπεδη περιοχή, με περιβόλια, με γεωργική γή, με άφθονο νερό, που μπορούσε να καλλιεργείται, σε αντίθεση με το υπόλοιπο κομμάτι που απο κεί και πέρα ξεκίναγαν τα βουνά, ο Υμηττός, μια ορεινή περιοχή που ήταν δύσκολο να καλλιεργηθεί.
Υπάρχουν λοιπόν άφθονα ευρήματα από την κλασσική περίοδο, από την παλαιοχριστιανική περίοδο σ αυτό το κομμάτι, το οποιό δυστυχώς δεν έτυχε ποτέ καμμίας αρχαιολογικής προστασίας, παρ' όλο του ζήτησα το 2000 από την αρχαιολογική υπηρεσία να κηρυχθεί προστατευόμενη αρχαιολογικά αυτή η περιοχή.
Όπως επίσης στην περιοχή του Υμηττού, πάνω από τον προφήτη Ηλία, όπου και εκεί υπάρχουν ευρήματα, υπάρχουν ίχνη αρχαίων λατομείων από τους κλασσικούς χρόνους αλλά και πολύ παλιότερα. Υπάρχει εξόρρυξη μαρμάρου από διάφορα λατομεία του Υμηττού πάνω από την Ηλιούπολη το οποίο μάρμαρο χρησιμοποιήθηκε για την ακρόπολη της Αθήνας, για το Δίπυλο, τον Παρθενώνα κλπ για να δομηθούν οι υποδομές των σπουδαίων αυτών μνημείων παγκόσμιας σημασίας. Το μάρμαρο λοιπον αυτό είναι από τον Υμηττό και από την περιοχή της Ηλιούπολης. Όσο και αν φαίνεται λίγο περίεργο, πέρα από το λευκό μάρμαρο της Πεντέλης που είναι πασίγνωστο, αυτό το γκρίζο μάρμαρο με τις κόκκινες φλέβες προσήλκυσε πολλούς και χρησιμοποιήθηκε πάρα πολύ. Μάλιστα στους ρωμαϊκούς χρόνους, αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι επειδά άρεσε σε κάποιους ρωμαίους, αυτοκράτορες και μή, έχουμε εξαγωγή αυτού του γκριζοκόκκινου μάρμαρου του Υμμητού. Επαύλεις ρωμαϊκές κλπ είναι κατασκευασμένες με αύτό το μάρμαρο. Θέλω να πώ λοιπόν οτι η περιοχή που βρίσκεται σήμερα η Ηλιούπολη έχει μια ιδιαίτερη σημασία η οποία βέβαια δεν έχει αναδειχθεί μέχρι σήμερα και μένει πραγματικά να γίνει μια ιδιαίτερη δουλειά γι αυτόν τον τομέα.

Πρίν πάμε στο δεύτερο μέρος να πούμε μερικά ακόμη πράγματα για την αρχαία περίοδο.
Έχουμε κάποια γεγονόντα στην περίοδο των ελληνιστικών χρόνων, όπου στη σύγκρουση μεταξύ Μακεδόνων και Αθηναίων που υπήρξε, οι Αθηναίοι συμμάχησαν μαζί με τους Αιγύπτιους, δηλαδή με τους Πτολεμαίους, ενάντια στους Μακεδόνες. Οι Αθηναίοι λοιπόν βρέθηκαν απο την μια μεριά να πολιορκόυνται από τους Μακεδονες και από την άλλη πλευρά, από το Νότο, να υποστηρίζονται απότα στρατεύματα του Πτολεμαίου που είχαν φτάσει με καράβια που υπό τον ναύαρχο τον Πάτροκλο φτάσει στο Σούνιο. Δίπλα στο Σούνιο όπως ξέρουμε υπάρχει μια μεγάλη νησίδα το οποίο λέγεται νήσος Πάτροκλος. Αυτό λέγεται γιατί τότε είχε στρατοπεδεύσει εκεί ο ναύαρχος Πάτροκλος των Πτολεμαίων. Ήρθε λοιπόν ο στρατός των Πτολεμαίων υπό τον Πάτροκλο μέχρι εκεί, και μετά πήραν ένα μονοπάτι το οποίο ξεκινούσε από κεί και κατέληξαν στον Υμηττό, στον Καρέα.
Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό μονοπάτι. Οι Αθηναίοι όταν ήθελαν να φτάσουν μέχρι το Σούνιο, ξεκινούσαν από το κέντρο της Αθήνας και μέσω σημερινού Παγκρατίου έφταναν στο Καρέα, καβαλάγανε τον Υμηττό, βρισκόντουσαν στο Κορωπί -όλ' αυτά με τα πόδια βέβαια ή με κάρα αργότερα, και από το Κορωπί πηγαίνανε προς τη σημερινή Βάρη, από τη Βάρη προς τα Καλύβια και φτάνανε τελικά μέσω Κερατέας μέχρι το Σούνιο. Αυτό ήταν το λεγόμενο μονοπάτι του Αιγέα.
Το πήρε ο Αιγέας μέχρι να φτάσει στο ακρωτήρι του Σουνίου και ν' αγναντέψει το γιό του που θα γύρναγε από την Κρήτη στην γνωστή ιστορία με τον Μινώταυρο. Αυτό λοιπόν το μονοπάτι το πήραν αντίστροφα οι στρατιώτες του Πτολεμαίου, φτάσανε μέχρι τον Καρέα και μετά αφού είδαν οτι δεν τους ενοχλούν οι Μακεδόνες και δεν υπάρχει τελοσπάντων κίνδυνος, κατέβηκαν -είναι προφανές αυτό, μέχρι το χώρο αυτό που λέμε οτι υπήρχε ο ανοιχτός ανοχύρωτος οικισμός, το σημερινό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου.
Εκεί βρέθηκαν ίχνη από νομίσματα πτολεμαϊκά, βέλη, όπλα της εποχής εκείνης και άλλα ευρήματα. Μέχρι και ένας τάφος ενός Πέρση μισθοφόπου βρέθηκε, ο οποίος λεγόταν ¶ρταστις. Έχουμε έναν Πέρση μισθοφόρο θαμμένο στην περιοχή μας. Αυτά είναι σημαντικά πράγματα για να ξέρουμε λίγο πολύ οτι εδώ στην περιοχή μας υπήρχε πριν κάτι πολύ σημαντικό για μας και λιγότερο σημαντικό για κάποιους άλλους.

Αυτό που θέλω να πω κλείνοντας αυτή την περίοδο, κατά πάσα πιθανότητα, στους κλασσικούς χρόνους, εδώ στην περιοχή της Ηλιούπολης υπήρχε ένας μικρός αρχαίος Δήμος που λεγόταν Δήμος Θημακού. Κατά συνέπεια η σημερινή Ηλιούπολη ελάχιστη σχέση πρέπει να είχε με τον αρχαίο Δήμο Ευώνυμου, όπως αναφέρεται σε διάφορα έντυπα, και θεωρώ οτι εντελώς ατυχώς ο Δήμος Ηλιούπολης έχει επιλέξει τον Ευώνυμο σαν έμβλημά του. Εδώ υπάρχει μια παραπλάνηση γύρω από το θέμα του Ευώνυμου, ο Ευώνυμος βρίσκεται κάπου αλλού, τό κέντρο του αρχαίου Δήμου Ευώνυμου ήταν εκεί που είναι το κτήμα του Γερουλάνου, στους Τράχωνες, δηλαδή στην περιοχή μεταξύ Αλίμου, Αργυρούπολης και αεροδρομίου του Ελληνικού. Εκεί ήταν ο αρχαίος Δήμος Ευώνυμου, εκεί ήταν το κέντρο, και μάλιστα το νεκροταφείο του αρχαίου Δήμου Ευώνυμου πριν από δύο - τρία χρόνια βρέθηκε να είναι προς τη μεριά του πρώην αεροδρομίου του Ελληνικού. Δηλαδή δεν ήταν προς την μεριά της Ηλιούπολης ούτε κάν το νεκροταφείο του Ευώνυμου. ¶ρα λοιπόν νομίζω οτι εδώ υπάρχει μία διαστρέβλωση ιστορική η οποία πρέπει να αποκατασταθεί κάποια στιγμή και να αναλάβει και ο Δήμος τις ευθύνες του γι αυτό.

Τέλος πάντων αν διαβάσει κανείς το βιβλίο νομίζω θα βρεί λεπτομέρεις για όλα αυτά τα ζητήματα που συζητάμε, δεν χρειάζεται να τα αναλύσουμε εδώ.
Σύντομα θα δημοσιεύσουμε το δεύτερο μέρος που αναφέρεται στα χρόνια μετά την Τουρκοκρατία και μέχρι το 1925 και φυσικά στην σημερινή εποχή και τα τρέχοντα θέματα.

ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ

ΣΤΟ MAGAZINO